پلیفسفات (Polyphosphate) یکی از مواد شیمیایی پرکاربرد در تصفیه آب است که بیشتر برای کنترل رسوب و جلوگیری از مشکلات ناشی از آهن، منگنز و سختی آب استفاده میشود. نکته مهم این است که پلیفسفات آهن یا سختی آب را حذف نمیکند، بلکه آنها را در آب پایدار نگه میدارد تا رسوب نکنند.
پلیفسفات چگونه عمل میکند؟
مولکولهای پلیفسفات به یونهای فلزی مانند:
آهن (Fe)
منگنز (Mn)
کلسیم (Ca)
منیزیم (Mg)
متصل میشوند و آنها را به صورت محلول نگه میدارند. به این فرآیند Sequestration (کمپلکسسازی یا پایدارسازی) گفته میشود.
در نتیجه:
آب زرد یا قهوهای نمیشود.
رسوب آهن در لولهها تشکیل نمیشود.
لکههای ناشی از آهن روی شیرآلات و لباس کاهش مییابد.
تشکیل رسوب کربنات کلسیم نیز تا حدی کنترل میشود.
کاربردهای پلیفسفات
پلیفسفات معمولاً در موارد زیر استفاده میشود:
آب چاه با مقدار کم آهن
جلوگیری از رسوب در لولهها
حفاظت از آبگرمکن و بویلرهای کوچک
سیستمهای آب شرب خانگی (با دوز مناسب و مجاز)
بهعنوان پیشتصفیه در برخی کاربردهای صنعتی
مزایا
نصب و استفاده آسان
هزینه نسبتاً کم
جلوگیری از تشکیل رسوب
کاهش لکههای ناشی از آهن و منگنز
محافظت از تجهیزات در برابر رسوب
محدودیتها
پلیفسفات جایگزین سیستم حذف آهن نیست. اگر غلظت آهن بالا باشد:
پلیفسفات قادر به کنترل کامل آن نیست.
با گذشت زمان ممکن است آهن آزاد شده و باعث تغییر رنگ آب یا تشکیل رسوب شود.
در این شرایط باید از روشهایی مانند هوادهی، اکسیداسیون و فیلتراسیون استفاده شود.
همچنین در دماهای بالا یا با ماندگاری طولانی در آب، پلیفسفات ممکن است به فسفات ساده تجزیه شود و اثر آن کاهش یابد.
پلیفسفات و سیستم RO
در سیستمهای اسمز معکوس (RO)، پلیفسفات معمولاً بهعنوان آنتیاسکالانت اصلی استفاده نمیشود. آنتیاسکالانتهای مخصوص RO فرمولاسیون متفاوتی دارند و برای جلوگیری از رسوب روی ممبرانها طراحی شدهاند.
اگر آب ورودی دارای آهن باشد، استفاده از پلیفسفات بهتنهایی معمولاً کافی نیست، زیرا آهن همچنان میتواند به ممبران آسیب برساند. به همین دلیل در بیشتر سیستمهای RO صنعتی، ابتدا آهن حذف میشود و سپس آنتیاسکالانت مناسب تزریق میشود.
چه زمانی پلیفسفات انتخاب مناسبی است؟
بهطور کلی:
آهن کم (مثلاً کمتر از حدود ۱ تا ۲ میلیگرم در لیتر): پلیفسفات میتواند گزینه مناسبی برای کنترل مشکلات ناشی از آهن باشد.
آهن متوسط یا زیاد: بهتر است ابتدا آهن با روشهای مناسب حذف شود و سپس در صورت نیاز از پلیفسفات برای کنترل باقیمانده آهن یا جلوگیری از رسوب استفاده شود.