فیلتر پلیفسفات (Polyphosphate Filter) یکی از تجهیزات رایج در تصفیه آب است که برای جلوگیری از تشکیل رسوب (Scale) در لولهها و تجهیزات استفاده میشود. برخلاف بسیاری از فیلترهای تصفیه آب، این فیلتر املاح سختی آب را حذف نمیکند، بلکه با تغییر رفتار آنها، مانع از رسوبگذاری میشود.
نحوه عملکرد
داخل فیلتر، کریستالها یا گویهای پلیفسفات قرار دارند. هنگامی که آب از داخل فیلتر عبور میکند، مقدار بسیار کمی از پلیفسفات در آب حل میشود.
پلیفسفات با یونهای سختی مانند:
- کلسیم (Ca²⁺)
- منیزیم (Mg²⁺)
پیوند برقرار میکند و آنها را در حالت محلول نگه میدارد. در نتیجه، این یونها کمتر تمایل دارند به صورت رسوب روی سطوحی مانند المنت، مبدل حرارتی یا لولهها تهنشین شوند.
کاربردهای فیلتر پلیفسفات
این فیلتر معمولاً در موارد زیر استفاده میشود:
- آبگرمکنهای دیواری و مخزنی
- پکیجهای گرمایشی
- ماشین لباسشویی
- ماشین ظرفشویی
- بویلرها
- مبدلهای حرارتی
- برخی سیستمهای آب صنعتی
هدف اصلی، افزایش عمر تجهیزات و کاهش هزینههای ناشی از رسوب است.
مزایا
- جلوگیری از تشکیل رسوب آهکی
- افزایش عمر تجهیزات
- کاهش مصرف انرژی (زیرا رسوب انتقال حرارت را کاهش میدهد)
- نصب آسان
- قیمت مناسب
- نیاز نداشتن به برق
معایب
- سختی آب را کاهش نمیدهد.
- برای آب با سختی بسیار بالا، بهتنهایی کافی نیست.
- کریستالهای پلیفسفات به مرور مصرف میشوند و باید تعویض یا شارژ شوند.
- برای حذف آهن، منگنز، نیترات، نمک یا میکروبها کاربردی ندارد.
تفاوت فیلتر پلیفسفات با سختیگیر رزینی
| فیلتر پلیفسفات | سختیگیر رزینی |
|---|---|
| از تشکیل رسوب جلوگیری میکند. | یونهای کلسیم و منیزیم را حذف میکند. |
| سختی آب تقریباً ثابت میماند. | سختی آب بهطور قابل توجهی کاهش مییابد. |
| نیاز به احیای رزین ندارد. | نیاز به احیا با محلول نمک دارد. |
| قیمت اولیه کمتر است. | هزینه اولیه و نگهداری بیشتر است. |
عمر پلیفسفات
عمر کریستالها به عوامل زیر بستگی دارد:
- میزان مصرف آب
- سختی آب
- دمای آب
- حجم کریستال موجود در فیلتر
در مصارف خانگی معمولاً هر ۳ تا ۶ ماه نیاز به بررسی و در صورت کاهش حجم، تعویض یا شارژ مجدد دارند. در کاربردهای صنعتی، زمان تعویض بر اساس میزان مصرف آب و دستورالعمل سازنده تعیین میشود.
آیا پلیفسفات برای آب آشامیدنی مناسب است؟
این موضوع به نوع محصول و محل نصب بستگی دارد:
- اگر از پلیفسفات گرید غذایی (Food Grade) و مطابق استانداردهای مربوطه استفاده شود، در برخی سیستمهای آب آشامیدنی مجاز است.
- با این حال، در بسیاری از کاربردها توصیه میشود فیلتر پلیفسفات فقط روی خط آب ورودی تجهیزات (مانند آبگرمکن یا پکیج) نصب شود، نه برای کل آب مصرفی ساختمان. این کار باعث میشود آب آشامیدنی مستقیماً از پلیفسفات عبور نکند.
استفاده در سیستمهای تصفیه آب صنعتی (RO)
در سیستمهای اسمز معکوس (RO)، پلیفسفات گاهی برای کاهش احتمال تشکیل رسوب روی ممبرانها استفاده میشود، اما امروزه در اکثر سیستمهای صنعتی آنتیاسکالانت (Antiscalant) جایگزین آن شده است، زیرا:
- عملکرد مؤثرتری در دبیهای بالا دارد.
- برای انواع رسوبات (مانند کربنات کلسیم، سولفات کلسیم، سولفات باریم و سیلیکا) طراحی شده است.
- کنترل و دوز تزریق آن دقیقتر است.
بنابراین، در بیشتر دستگاههای RO صنعتی مدرن، استفاده از آنتیاسکالانت رایجتر از فیلتر پلیفسفات است.